Kansen voor de foodsector tijdens en na de corona crisis

Iedereen snapt dat behalve alle verschrikkelijke medische gevolgen van het Covid-19 virus, de lockdown maatregelen enorme gevolgen hebben op hoe wij aan ons eten komen. In deze blog vat ik de huidige ontwikkelingen als gevolg van de corona crisis in de foodsector samen. Ik zoom in op de problemen, maatregelen om de schade te beperken én de mogelijke kansen die deze corona crisis biedt.

Winnaars & verliezers tijdens Corona Crisis in de foodsector (consumer)

foodsector in de corona crisis - verschuivingen van offline naar online
Onderzoek ABN AMRO – groei en daling omzet consumenten omzet per kanaal

Onderzoek van ABN AMRO op basis van pin en online betalingen, bevestigt wat we in het straatbeeld zien. De horeca en catering verliest zwaar, de verlaten straten worden bevolkt door de oranje bezorgers van TakeAway en de wachttijd bij online supermarkten en food webshops neemt enorm toe.

De food bestedingen van consumenten verschuiven van naar out-of-home naar ‘thuis food’ kanalen.

De winnaars tijdens de corona crisis in de foodsector (consumenten kanalen):

  1. Online boodschappen, omzetstijging meer dan 50%
  2. Speciaalzaken, omzetstijging tussen 25 en 50%
  3. Maaltijd bezorging, omzetstijging tussen 25 en 50%
  4. Supermarkt, omzetstijging tussen 0 en 25%

De verliezers tijdens de corona crisis in de foodsector (consumenten kanalen):

  1. Klassieke horeca, meer dan 50% omzetdaling
  2. Catering, bedrijfsrestaurants en automaten, meer dan 50% omzetdaling
  3. Minisupermarkten op high traffic locaties, meer dan 50% omzetdaling
  4. Fastfood/ Fastservice, omzetdaling tussen 25% en 50%

Uiteraard speelt deze aardverschuiving ook bij de leveranciers van bovenstaande partijen. Horecaleveranciers zoals groothandels, koffiebranders, wijnhandels, bierbrouwers en vele anderen verliezen omzet. Ook de foodleveranciers van tankstations en openbaar vervoer locaties zien de omzet smelten als sneeuw voor de zon.

Als schrijnend gevolg daarvan liggen de wijnkelders in Zuid Europa barstensvol met nog niet verkochte wijn.

De leveranciers van het supermarkt en het speciaalzaakkanaal kunnen een omzetstijging verwachten.

Als we nog eens dieper inzoomen, dan zien we een paar interessante trends waar ondernemers op in kunnen spelen.

Winnaar 1: Online boodschappen – food webshops -maaltijdboxen

Al een aantal jaar stijgt het marktaandeel van ‘online boodschappen en voeding’ . De lockdown en de Covid-19 crisis geven deze bestaande trend natuurlijk een enorme boost. Het onderzoek van ABN AMRO bevestigt dit. Haar klanten besteedden in de week van 6 april het dubbele aan online boodschappen ten opzichte van de week vóór de lockdown.

Om besmettingsgevaar te voorkomen, vermijden consumenten juist nu de drukte. Daarbij komt dat boodschappen doen in de supermarkt juist nu veel extra tijd kan kosten. Omdat er in de anderhalve meter economie maar een beperkt aantal mensen de winkel in mogen, ontstaan er enorme wachtrijen voor de supermarkt.

Nieuwe doelgroepen voor online boodschappen

corona crisis en de foodsector: Nieuwe doelgroep voor online supermarkten, bezorgdiensten en food webshops.
Mijn ouders bestellen eten nu ook online

Mijn thuiswonende 90 jarige vader en zijn 82 jaar jonge vrouw bestelden nauwelijks boodschappen online. Nu bestellen ze online bij de slager en checken ze regelmatig of de online supermarkt al een bezorgingsslot heeft.

Uiteraard zijn zij niet alleen. Juist ouderen en andere consumenten die in Covid-19 risico groepen vallen, zijn extra afhankelijk van bezorgkanalen ter voorkoming van besmetting.

Opvallend is dat de speciale openingsuren voor ouderen bij veel supermarkten minder druk zijn dan verwacht. Bij een aantal supermarkten zijn deze ouderen uurtjes dan ook weer opgeheven.

Deze doelgroepen raken tijdens deze crisis aan online bestellingen. Ze ervaren het gemak, dat juist voor de soms minder mobiele doelgroep erg goed uitkomt. Er bestaat een grote kans dat zij na de lockdown blijven online winkelen. Een nieuw normaal zal ontstaan.

Capaciteitsproblemen bestaande online spelers

Melding Picnic app

De enorme stijging van de online food en near food bestellingen zorgt ook voor problemen bij de bestaande online supermarkten en foodwebshops. Opeens liep de bezorgcapaciteit volledig vol. Lange wachttijden, wachtlijsten en volle bestelmomenten waren het gevolg.

De bestaande spelers moeten dus maatregelen nemen om de ongeduldige nieuwe online shoppers ook na de lockdown te behouden. Bij een aantal webshop klanten van H1 merken wij dat aan de vraag naar technische oplossingen om het picking & packing proces te versnellen. Ook het aansluiten van meerdere vervoerders in de online checkout komt steeds vaker bij onze opdrachtgevers voor.

Winnaar 2: Speciaalzaken & buy local

Een écht opvallende winnaar van de lockdown is de voedingsspeciaalzaak. Volgens ABN Amro is daar de omzet via betaalpastransacties in de afgelopen weken fors hoger.

De groep voedingsspeciaalzaken is divers. Denk aan (warme) bakkers, banketbakkers, kaaswinkels, viswinkels, groenteboeren, slagerijen en poeliers. Maar ook aan nog specifiekere zaken als koffie- en thee specialisten, bonbonneries en delicatessenwinkels.

De afgelopen jaren verloren speciaalzaken gemiddeld flink marktaandeel, omdat consumenten kozen voor gemak. Dat gemak vonden ze vaak door boodschappen te doen bij één locatie, de supermarkt. Supermarkten speelden met hun steeds bredere maar ook diepere kwaliteitsassortiment ook op deze trend in.

Buy local en support authentic

Foodsector trend tijdens corona crisis: buy local - eat authentic
Versnelde trend: buy local, eat authentic

Nu meer mensen aan huis en buurt gekluisterd zijn, ontdekken ze de speciaalzaken in de buurt. Ook het saamhorigheidsgevoel leidt er toe dat mensen lokale MKB’ers willen ondersteunen. Verschillende initiatieven roepen op om lokaal in te kopen.

Ook boerderijwinkels hebben profijt van de trend. Het gevoel direct te kopen bij de bron geeft veel

De flinke stijging van omzet vlak voor pasen, duidt er op dat mensen hun naasten graag thuis verwennen met authentieke kwaliteitsproducten thuis. Dit wordt natuurlijk versterkt door de sluiting van de horeca.

De groep drankwinkels, wijnwinkels en slijterijen profiteren wellicht nog directer van de sluiting van de horeca.

Winnaar 3: Maaltijdbezorging

Al jaren groeit het aandeel van maaltijdbezorgers in onze voedselvoorziening. De lockdown versnelt deze trend, hetgeen leidt tot een stijging van betalingen door ABN AMRO klanten van meer dan 50% na 23 maart.

Of de bestaande bezorgrestaurants hier van profiteren moet nog blijken. Tussen 23 maart en het begin van de corona crisis meldden zich 2000 nieuwe restaurants aan bij marktleider Thuisbezorgd.nl.

Thuisbezorgd breidde haar eigen bezorgdienst dan ook flink uit. Ik verwacht dan ook dat Thuisbezorgd.nl een van de grote winnaars van de Corona crisis wordt. Niet alleen door de omzetstijging op korte termijn, maar ook omdat veel van de nieuwe restaurants na de corona crisis op het platform zullen blijven. Consumenten die tijdens de crisis gewend raken aan het thuis bestellen, zullen dat gedeeltelijk ook blijven doen.

Groei meer dan de gemeten?

De vraag is of de pin- en online betalingen van ABN AMRO de volledige groei van de maaltijdbezorging meet. Veel restaurants zijn als overlevingsstrategie bezorging gestart, veelal zonder webshop, via de telefoon en social media. Er wordt dan afgerekend met cash of informele ‘tikkies’ . Een vervijfvoudiging van de zoekterm ‘bezorgen’ aan het begin van de corona crisis zou daar op kunnen duiden.

foodsector tijdens de corona crisis: sterke toename op Google zoekvolume afhalen en bezorgen
Trend Google.nl zoekverkeer ‘bezorgen’ vs ‘afhalen’

Winnaar 4: Supermarkten

Wanneer de voedingsconsumptie van buitenshuis naar thuis verschuift dan is het logisch dat het belangrijkste kanaal voor thuisconsumptie daar van profiteert. Dit blijft voortduren zolang horeca gesloten is en er vrijwel niemand gebruik maakt van catering op het werk. Op de piek van het hamsterweekend na, lijkt de omzetstijging zich volgens het ABN AMRO onderzoek zich te stabiliseren rond de 25%.

Hamsteren en massapsychologie

Het meest opvallende voor de supermarkten was de piek in het zogenaamde Hamsterweekend. Volgens ABN AMRO een stijging van zo’n 45% in supermarkt pinbetalingen bij hun klanten.

foodsector tijdens de corona crisis: lege supermarkt schappen
Hamsterweekend Rotterdam Eudokiaplein

Dit waren de dagen waarin de impact van corona écht doordrong onder de Nederlandse consument. Alle voorraden pasta, balen rijst, conservengroente, wc papier verplaatsten zich van het supermarktschap naar de persoonlijke voorraadkast. De logistieke druk was zo groot dat het niet of nauwelijks lukte om de schappen vanuit de magazijnen en leveranciers weer aan te vullen.

De inmiddels enorm vaak bekeken video van de heftruck chauffeur in een overvol toiletpapier magazijn toont aan dat het hamstergedrag niet helemaal nodig is.

Waarom hamsteren mensen dan toch? Volgens massapsycholoog Hans van de Sande is dat ons instinct. We willen er zeker van zijn dat we voor onze dierbaren voldoende eten en drinken in huis te hebben. Dat wordt nog versterkt als het huishouden ook uit kleine kinderen bestaat.

Als je via social media ziet dat de schappen leeg raken, dan word je bang dat je straks de enige bent zonder voedsel. Het paniek-shoppen heeft dus niet zoveel met corona, maar wel met massapsychologie te maken.

De verliezers

corona crisis en de foodsector: lege terrassen, Horeca in liquiditeitsproblemen
Leeg terras tijdens corona crisis

Het moge duidelijk zijn dat de klap van de corona crisis voor de verliezers van de foodsector over het algemeen niet volledig opgevangen kan worden door creatief ondernemerschap. In één weekend werd het fundament voor een volledige bedrijfstak en haar leveranciers weggeslagen.

De hoop voor de horeca, bedrijfscatering en high traffic locaties die gebaat zijn bij reisgedrag is dat na de corona crisis men terugkeert naar het ‘normaal van voor de crisis’ .

De vraag is of dit volledig lukt. We zien de volgende risico’s:

  • Dalend besteedbaar inkomen bij consumenten. De crisis zal leiden tot meer werkeloosheid en minder loonstijgingen. Een cyclische sector als de horeca zal dat merken aan de bestedingen.
  • Uitblijvend woon-werk verkeer. Veel Nederlanders werken nu thuis. Dat blijkt vaak best goed te werken. Er gaan dan ook stemmen op om na de crisis dit vaker te doen. Daarnaast zal een toenemende werkloosheid zorgen voor minder verkeer. De foodomzet op stations en tankstations kan daardoor ook na de lockdown een daling verwachten.
  • Uitblijvend toerisme. Angst, regelgeving en economische neergang zullen het toerisme hard raken. Foodomzet op luchthavens, in hotels en overige van toerisme afhankelijke horeca zal waarschijnlijk ook na de lockdown lager blijven.
  • Nieuwe gewoontes. Consumenten herontdekken massaal de speciaalzaak om de hoek. Ook koken en bakken als hobby wordt weer opgepakt door de thuisblijvers. Naarmate de lockdown langer duurt, zullen deze gewoontes vaker beklijven.

Tegenmaatregelen en kansen

Kans 1: Sympathieke acties

lock down coffee . Koffie tijdens corona crisis met steun voor Horeca.
Lock down coffee met gift aan horeca

Zolang de lockdown nog enigszins voortduurt, is er ruimte voor ‘sympathieke acties’ ter ondersteuning van de horeca en andere getroffen sectoren. Het samenhorigheidsgevoel dat een crisis veroorzaakt leidt er toe dat een deel van de consumenten bereid is via hun consumptieve aankopen ‘goed te doen’ .

Een mooi voorbeeld betreft het initiatief Lock Down Coffee. De out of home koffie merken Tribes Coffee, Manetti en Redbeans ontwikkelden dit concept. Voor iedere gekochte zak koffie of doos koffiecapsules wordt €5 aan een horeca ondernemer naar keuze gedoneerd. Hoewel de actie vooral erg sympathiek is, zorgt het ook voor het door kunnen produceren van koffie en een Direct to Consumer distributiemodel.

Ewald Visser, directeur van brouwerij Maximus begon een zelfde soort initiatief. Zij openden op 1 mei een webshop. 10 procent van de omzet gaat in de vorm van bier naar een horecazaak naar keuze.

Kans 2: Direct-to-Consumer (D-to-C)

Bisleri verkoopt sinds lockdown
direct aan consument

Voedingsproducenten waarvan het normale afzetkanaal getroffen is, zouden nu direct aan de consument kunnen gaan leveren. Nu het online verkoopkanaal in food sterk stijgt is dat het juiste moment. Er is ook minder risico op kanaal conflicten. Resellers zullen begrijpen dat er maatregelen nodig zijn.

Een voorbeeld daarvan is het Indiase watermerk Bisleri. Zij garanderen sinds de lockdown een thuislevering binnen 48 uur binnen de grote Indiase steden.

Maar ook dichter bij huis vinden we veel direct-to-consumer initiatieven. Als treffend voorbeeld het initiatief van vier boeren uit het Drentse Zuidwolde die pakketten met vis, brood, kaas en zuivel leveren. Edwin Vis, initiatiefnemer zegt: “We laten zien dat de korte voedselketen, lokale producten rechtstreeks aan de consument zonder tussenkomst van een andere partij, heel goed haalbaar is. De eerste pakketten werden met de tractor bezorgd!

Het direct-to-consumer model leidt tot kortere ketens. Wanneer we als gevolg van de corona crisis meer lokaal geproduceerd voedsel eten, voorkomen we (lange) transportbewegingen. Dit heeft een positieve impact op het tegengaan van de opwarming van de aarde.

Kans 3: Direct-to-Employee (D-to-E)

Moyee Coffee – D-to-E distributie

Fairchain koffiemerk Moyee richt zich met name op de kantorenmarkt. Nu heel Nederland thuis werkt ligt de verkoop behoorlijk stil. Om de omzet enigszins op pijl te houden en hun koffiebrander in Ethiopië aan het werk te houden stelden zij klanten voor om koffie direct naar de medewerkers van hun klanten te sturen. Zelfde eindgebruiker, nieuwe gebruikslocatie.

Hiermee veranderen zij hun business model tot een Direct-to-Employee (D-to-E) distributiemodel. Uiteraard verkopen zij de koffie ook direct naar de consument.

Kans 4: (Digital) Home Food Experience

corona crisis foodsector tips: online food experience organiseren
Online live wijnproeverij

Nu iedereen tijdens de lockdown aan huis gekluisterd is en we elkaar niet mogen ontmoeten, is er wél behoefte aan gezellig samen eten en drinken.

WijnvanEsther speelde hier op in met wijnproefpakketten die je gezamenlijk kunt proeven onder begeleiding online live begeleiding van Esther.

Inspiratie voor bierproeverijen? Online cocktail shake workshops door destilleerders? Live kookcursussen met een handige ingrediëntenbox thuis?

Kans 5: Een online kans voor traditionele food retail en aanbieders

Zoals boven beschreven kunnen online food webshops de snelle vraaggroei logistiek vaak niet aan.

Voor traditionele foodspelers die nu nog niet online verkopen, geven de logistieke problemen van hun online concurrenten juist nu de kans om een stuk online marktaandeel te pakken.

Als de bestaande online supermarkten niet kunnen leveren, maar de lokale bakker, slager, vis- of groenteboer wel, dan is de keuze door de consument snel gemaakt. Ook boerderijen, voedingsproducenten, groothandels, koffiebranders en foodservice bedrijven die zich normaal op de kantoren of horeca richten kunnen juist nu in dit gat springen.

Kans 6: Efficiënter verkoopmodel lokale winkeliers

De speciaalzaken kunnen door de corona maatregelen slechts een beperkt aantal klanten in de zaak helpen. Omdat de wachttijden daardoor toenemen en er soms ook rijen voor de winkels ontstaan, wordt er een stuk van de mogelijke omzetgroei gemist.

Rijen met afstand voor marktkraam tijdens corona crisis 2020

Slimme lokale winkeliers begonnen daarom de verkoop via een een b2c webshop. Dat kan op twee manieren:

  • Bestellingen laten afhalen. Doordat de consument vooraf bestelt en betaalt, kan de bestelling alvast worden klaargezet. Dit versnelt de afhandeling in de winkel enorm waardoor er méér klanten geholpen kunnen worden. Ook kan er preciezer worden ingekocht. De winkelier weet immers wat er in ieder geval al is besteld.
  • Bestellingen (laten) bezorgen. Bezorging in de buurt kan misschien zelf worden uitgevoerd. Het leidt tot een nieuwe warme relatie tussen de lokale winkelier en de buurtbewoner. De winkelier kan ook zijn markt vergroten door vervoerders als PostNL, DHL en DPD in te zetten.

Kans 7: Herbezinning en tijd voor business model innovatie

Behalve bovenstaande trends en kansen geeft de corona crisis de foodsector ook een wake up call. Hoe bestendig is het business model voor grote externe schokken? Was een dergelijke uitbraak onvoorzienbaar? Verschillende wetenschappers waarschuwden al eerder voor dit soort uitbraken.

We weten dat de corona crisis en de daar uit voortvloeiende economische gevolgen gaan leiden tot veranderingen in ons consumptie patroon. Hoe spelen we daar dan op in?

En welke grote gebeurtenissen met impact kunnen we nog meer verwachten? Heeft de sterk oplopende schuldenberg bij overheden effect op je businessmodel? De vergrijzing en als het tegenzit een toekomstig tekort aan pensioengelden? Of klimaatverandering?

In het onderstaande online college van Yousri Mandour leer je hoe je je kunt voorbereiden op de volgende schok.